Πανεπιστημιακή αυτονομία στην Ευρώπη
Εν όψει του επερχόμενου διαλόγου για το διοικητικό μοντέλο των ελληνικών πανεπιστημίων, ενδιαφέρον παρουσιάζει μια πρόσφατη έκθεση του European University Association:
Παρατηρήσεις απο ένα γρήγορο ξεφύλλισμα: η Ελλάδα είναι μία από μόλις 5 χώρες με “Unitary governance structures without external stakeholders” (σελ. 13). Η Ελλάδα είναι μία από μόλις 6 χώρες στις οποίες ο μισθός των πανεπιστημιακών καθορίζεται από το κράτος (σελ. 31). Όταν βρω χρόνο θα την διαβάσω προσεκτικά και θα επανέλθω.
Categories: Uncategorized
Καλημέρα και καλό τελείωμα καλοκαιριού,
Καλό θα ήταν να επισημανθεί επίσης το ότι κάποιος είναι ο μοναδικός, ή από τους λίγους, που κάνει ένα πράγμα με έναν συγκεκρκιμένο-διαφορετικό τρόπο δεν είναι απαραίτητα κακό.
Nαι, αλλά όταν υπάρχουν ενδείξεις πως αυτή η ‘μοναδικότητα’ αποδίδει. Διότι όταν δεν υπάρχουν, μάλλον υστέρηση και έλλειψη εξελικτικής αντίληψης και προσαρμογής δείχνει…
http://panaretos.blogspot.com/2010/08/blog-post_22.html
Ενθαρρυντικό κατ’ εμέ.
Σύμφωνοι αν το δούμε από την σκοπιά ενός ακαδημαϊκού. Ας μιλήσουμε όμως για την πολιτική και για την Διοίκηση των ΑΕΙ. Η πολιτεία είχε και έχει τη δυνατότητα στα νέα ΑΕΙ που δημιούργησε τα τελευταία 30 χρόνια να ορίζει τις Διοικήσεις τους χωρίς κανένα έλεγχο.
Ερώτημα: Διόρισε και διορίζει ακόμη (επί Πανάρετου) πάντα τους καλύτερους που είχαν όραμα να δημιουργήσουν ένα πρότυπο ΑΕΙ; Την απάντηση ας την δώσει ο καθένας μόνος του. Αρα δεν είναι πάντα το θεσμικό πλαίσιο που δεν είναι καλό στην χώρα μας. Η πολιτική και εφαρμογή της είναι αυτή που τις περισσότερες φορές είναι τροχοπέδη και οδηγεί σε αδιέξοδα.
Παράδειγμα η ΑΔΙΠ την οποία έχουμε πιάσει σε άλλο νήμα. Είναι οι άνθρωποι εκεί κατάλληλοι για να εμπνεύσουν με το δικό τους παράδειγμα την αριστεία;
Από την άλλη πλευρά στο ΕΚΠΑ ο Κίττας ως Πρύτανης, αν και κατά τα χαρτιά εξαιρετικός επιστήμων που στέκει σε πολλά ΑΕΙ των ΗΠΑ και Ευρώπης, δεν έκανε τίποτα σημαντικό στη Διοίκηση. Ομοίως και ο Στεφανάδης ως επιστήμων άριστος, έφτασε στην αυτο-γελιοποίηση με την μετέπειτα συμπεριφορά του όταν έχασε στις εκλογές, από τον παγκοσμίως άγνωστο Πελεγρίνη!!!
Καταλήγω λοιπόν, ότι καλά τα θεσμικά πλαίσια, αλλά οι άνθρωποι με αφοσίωση, ανιδιοτέλεια και αγάπη για το έργο και τους φοιτητές τους, είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για μια αλλαγή και μεταρρύθμιση στα ΑΕΙ. Υπάρχουν τέτοιοι; Σίγουρα ναι, αλλά δεν είναι οι χειροκροτητές της εκάστοτε εξουσίας ή/και δεν “γλύφουν” τα εκλεκτορικά σώματα για να ανδειχθούν σε διοικητικές θέσεις, Προέδρων και Πρυτάνεων.
Θυμίζω και αυτό το κείμενο της επιτροπής Βερέμη, στο τέλος του οποίου γίνεται μια σύντομη επιθεώρηση των τρόπων διοίκησης πανεπιστημίων στην Ευρώπη:
http://www.sci.ccny.cuny.edu/~themis/greekuniversityreform/paid170406.pdf
Διάβασα τα πρώτα 2 κεφάλαια. Κάποιες ανακρίβειες που νομίζω ότι εντόπισα για την Ελλάδα:
Σελ. 11: Είναι αλήθεια τα ελληνικά πανεπιστήμια free to determine their internal academic structures; Δεν νομίζω.
Σελ. 15, dismissal of the rector. Νομίζω αυτό που λέγεται για την Ελλάδα είναι ανακριβές. Δεν νομίζω ότι υπάρχει πρόβλεψη στο νόμο για απόλυση του πρύτανη, επομένως είναι όπως στην Ιταλία.
Ενδιαφέροντα τα συμπεράσματα του 2ου κεφαλαίου:
Key issues & findings
• While the design of internal academic and administrative structures largely falls
under university control, governance structures and leadership are often strongly
shaped by national legislative frameworks.
• The use of dual governing structures in European universities is now more widespread
than the more traditional unitary system.
• External stakeholders are increasingly involved in the universities’ governance
structures, and especially in countries where universities have more than one governing
body. This does not mean however that external stakeholders are necessarily
confined to the consultative body; they may have a full role in the decisionmaking
process.
• The shift towards a CEO-type leader in certain western European countries appears
to go hand in hand with a greater autonomy in management and structure.
• In some countries small executive management groups, comprising the rector
and other staff from the top management, can have broad competences and are
therefore considered to be a powerful body
http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=1&artid=4590619
«Αυτονοµία των πανεπιστηµίων δεν είναι να παραδοθεί το ίδρυµα στο ΔΕΠ, αλλά να µπορεί να σχεδιάζει τη στρατηγική και την τακτική του χωρίς παρεµβάσεις, λογοδοτώντας στη συνέχεια. Ενας πρύτανης που εκλέγεται από το ΔΕΠ για µία τετραετία (ώστε να αποφεύγονται καθεστωτικές συµπεριφορές), δεν µπορεί στο µικρό αυτό διάστηµα να υλοποιήσει µια πολιτική και δεν µπορεί να ελέγξει το ΔΕΠ αν χρειαστεί. Η πρόταση περί διοικητικών συµβουλίων µε αρµοδιότητες επιλογής και ελέγχου του πρύτανη, αλλά και για τη διαµόρφωση της ιδιαίτερης φυσιογνωµίας των ιδρυµάτων που εποπτεύουν, βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση, αρκεί να µην καταλήξουν όργανα διακοσµητικά για πελατειακές διευθετήσεις.»
Συμφωνώ απόλυτα μαζί σου.
Το θέμα της αυτονομίας είναι προφανώς ο πυρήνας του διοικητικού σχήματος του πανεπιστημίου. Η έννοια της αυτονομίας πρέπει να ερμηνευτεί “λειτουργικά” και όχι αναλυτικά γιατί δεν καταλήγει σε τελικό σχήμα με την κυκλική ανάλυση των εννοιών. Μια τέτοια απόπειρα είχα κάνει το 2000 στο σχετικό βιβλίο μου. Τώρα, πρίν ένα μήνα περίπου κοινοποίησα στους φίλους που έχουν απομείνει από την λεγόμενο Κίνηση των Χιλίων, ένα νέο σχετικό κείμενο με καπως αναθεωρημένες τις σκέψεις και προτάσεις μου. Το κείμενο είναι μάλλον μεγάλο για να δημοσιευθεί στα πλαίσια των σχολίων του παρόντος Ιστολογίου. Όποιος ενδιαφέρεται, όμως, μπορεί να το βρεί στο προσωπικό μου ιστολόγιο. Η διεύθυνσή του φαίνεται στην παράπλευρη στήλη με τις επιλογές διευθύνσεων.
Ενδιαφέρον. Φαίνεται να προτείνετε αυτό που η έκθεση της EUA αποκαλεί “dual governance”. Θα το μελετήσω όταν βρω χρόνο.
Παρατηρήσεις από τα υπόλοιπα κεφάλαια της έκθεσης της EUA:
Σελ. 19: οι περισσότερες χώρες χρηματοδοτούν τα πανεπιστήμιά τους με “block grants”. Στην Ελλάδα, Κύπρο και 5 άλλες (από τις λιγότερο ανεπτυγμένες) υπάρχει line-item budget.
Σελ. 20: Research funding bodies can be found in all countries analysed except in a minority of countries including Greece, Malta and Serbia.
Σελ. 21: Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που ο οικονομικός έλεγχος των πανεπιστημίων γίνεται από τα ίδια τα υπουργεία.
Σελ. 28: Faculty appointments in GR are done at the university level? Δεν νομίζω. Τυπικά ίσως, ουσιαστικά όμως στο επίπεδο του τμήματος.
Σελ. 34: Greek universities have the ability to close a program? Πρώτη φορά το ακούω αυτό. (θεωρητικό ερώτημα, αφού δεν έχει γίνει ποτέ στην πράξη)
Σελ. 36: Φιγ. 5.2. Ανακρίβεια. GR should be in the second category.
Γενικά, το κείμενο κάνει απλώς παράθεση πληροφοριών, δεν εκφέρει γνώμη για το ποιά είναι η καλύτερη πολιτική.
Για όσους ενδιαφέρονται για μία σε βάθος μελέτη των συστημάτων διοίκησης των Παν/μιων από έναν ιδικό του θεματος:
MICHAEL SHATTOCK
“Good covernance in higher education: quides for good practice”
OPEN UNIVERSITY PRESS
Δεν ήξερα που να εντάξω αυτό το άρθρο. Τελικά αποφάσισα ότι ταίριαζε στο θέμα της αυτονομίας των πανεπιστημίων. Πώς σας φάνηκε η ποινή της τρίμηνης παύσης που αναφέρει;
http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=41362&catid=6
Σήμερα μας έστειλαν στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του Πανεπ. Κρήτης το ακόλουθο μήνημα:
Με τροπολογία στο νομοσχέδιο για την “διά βίου μάθηση”, η προκήρυξη θέσεων
μελών ΔΕΠ και η δημοσίευσή τους στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης θα επιτρέπεται
μόνο εφόσον έχει εξασφαλιστεί σχετικό κονδύλι από το Υπουργείο Παιδείας.
Μέχρι σήμερα οι προκηρύξεις των θέσεων στα ΑΕΙ δημοσιεύονταν δίχως την
μεσολάβηση των Υπουργείων Οικονομικών και Παιδείας. Τούτο σημαίνει ότι
καμμιά προκήρυξη θέσης δεν θα προχωρά αν δεν εγκρίνει ο/η εκάστοτε υπουργός
την σχετική πίστωση. Κι όλα αυτά με πρόσχημα την οικονομική κατάσταση και
προφανώς την δεδηλωμένη πρόθεση για την περικοπή δαπανών. Τι θα συμβεί όμως
αν ένας λέκτορας ζητά την εξέλιξή του και ο/η υπουργός δεν εγκρίνει την
πίστωση, τι θα γίνει με τον επίκουρο που ζητά μονιμοποίηση; Μάλλον θα
κληθούν να συμμετάσχουν στην “διαβούλευση”, σχετικά με την “αυτονομία” των
ΑΕΙ…
http://www.aaup.org/AAUP/about/events/govconf/
AAUP Shared Governance Conference and Workshops
November 12-14, 2010
Liaison Capitol Hill Hotel
Washington, DC