Greek University Reform Forum

Η συνεδρία στην οποία συμμετείχα είχε συντονιστή τον Μάνο Ματσαγγάνη, που ξεκίνησε θέτοντας το ερώτημα «γιατί αξιολόγηση» και αν η αξιολόγηση έχει παρενέργειες. Πρώτα μίλησε ο κ. Walsh από το Irish University Quality Board και το ENQA. Επικεντρώθηκε στα European Standards and Guidelines, που αναπτύχθηκαν στο Bergen το 2005. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα σύνολο κριτηρίων με τα οποία πρέπει να γίνεται η εσωτερική και η εξωτερική αξιολόγηση και η αξιολόγηση των εθνικών quality assurance agencies. Τέτοια κριτήρια έχουν αναπτυχθεί και από τη δική μας ΑΔΙΠ. Είπε ότι υπάρχουν δύο δρόμοι για την εξωτερική αξιολόγηση ιδρυμάτων: ο ένας περνάει μέσω της συμμετοχής στο ENQA και ο άλλος μέσα από το EQAR. Σε ερώτησή μου γιατί οι ευρωπαϊκές αρχές δεν κάνουν πιστοποιήσεις αντί για αξιολογήσεις απάντησε οτι οι πιστοποιήσεις βάζουν πολύ κόσμο σε αμυντική θέση (ουσιαστικά φοβίζουν).

Ο κ. Αμούργης απάντησε σε επιχειρήματα κατά της αξιολόγησης. Π.χ. στο επιχείρημα ότι τα κριτήρια για κάθε γνωστική περιοχή πρέπει να είναι διαφορετικά απάντησε ότι τα 4 κριτήρια (πρόγραμμα σπουδών, διδασκαλία, ερευνητικό έργο, υπηρεσίες προς φοιτητές) είναι επαρκώς γενικά για κάθε επιστήμη. Διευκρίνησε επίσης ότι οι ευθύνες για ένα πρόβλημα που εντοπίζει η αξιολόγηση μπορεί να ανήκουν στο τμήμα, στο ίδρυμα, ή και στην πολιτεία.

Ο κ. Σφηκόπουλος εξέφρασε αντιρρήσεις για τα ποσοτικά κριτήρια διότι κανείς τείνει να προσαρμόζεται σε αυτά και να χάνει την ουσία. Προχώρησε προτείνοντας μια σειρά από κριτήρια που κατά τη γνώμη του θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται. Σχημάτισα την εντύπωση ότι ήταν υπέρ της αυτοαξιολόγησης και κατά της εξωτερικής αξιολόγησης, αλλά δεν είχα την ευκαιρία να του ζητήσω να το διευκρινίσει. Διαισθάνθηκα μια διάθεση υπεκφυγής (που ίσως σχετίζεται με την υποψηφιότητά του για αντιπρύτανης).

Οι δικές μου διαφάνειες ήταν οι εξής:

http://www.gurforum.org/wp-content/uploads/2010/04/posdep.ppt

Χάρηκα που δέχθηκα πολλές ερωτήσεις. Θα ήθελα εδώ να απαντήσω με μεγαλύτερη άνεση σ’ αυτές:

* Η γενική μου απάντηση στις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν είναι ότι η βιβλιομετρία χρησιμεύει στο να πάρει κανείς μια πρώτη ιδέα και δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται ως αποκλειστικό κριτήριο για εκλογές ή προαγωγές.

* Ο κ. Δράϊνας (Παν. Ιωαννίνων) είπε ότι κάποιες διαφορές σε βιβλιομετρικές επιδόσεις οφείλονται και στη διαφορά των συστημάτων που μελετάει κανείς, δηλαδή κάποιο σύστημα μπορεί να είναι πιο δημοφιλές από ένα άλλο και να προσελκύει περισσότερες δημοσιεύσεις. Επίσης υπάρχουν διαφορές στις υποδομές από το ένα μέρος στο άλλο. Η απάντησή μου στο πρώτο είναι ότι το ποιο σύστημα μελετάμε το επιλέγουμε εμείς. Αν επιλέξουμε κάτι σημαντικό (“hot”) και κάνουμε αξιοπρεπή δουλειά θα πάρουμε φυσικά και περισσότερες αναφορές. Δεν είναι κακό αυτό. Γιατί να μην επιβραβεύεται κάποιος που επιλέγει μια σημαντική περιοχή έρευνας; Όσον αφορά τις υποδομές, βεβαίως αυτό είναι σωστό και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη.

* Μια άλλη παρατήρηση ήταν ότι δεν αρκεί να εντοπίζουμε την αριστεία αλλά και να την διευρύνουμε. Σωστό. Αλλά, απαντώ, όταν την εντοπίζουμε και την αναγνωρίζουμε, δίνουμε αυτομάτως κίνητρο για να διευρυνθεί.

* Το σχόλιό μου ότι η βιβλιομετρία είναι αντικειμενική αμφισβητήθηκε με το σκεπτικό ότι η επιλογή της μεθοδολογίας είναι μια υποκειμενική πράξη. Σωστό. Λέγοντας «αντικειμενικό» εννοούσα ότι, δεδομένης της μεθοδολογίας, όποιος κάνει την μελέτη θα βγάλει τα ίδια αποτελέσματα. Έπειτα, δεν είναι όλες οι μεθοδολογίες το ίδιο λογικές. Κάποιες είναι λιγότερο και κάποιες περισσότερο. Τα όρια του υποκειμενισμού εδώ είναι πολύ στενότερα σε σχέση με μια ποιοτική, λεκτική αξιολόγηση.

* «Το Χαροκόπειο βγήκε πάνω από το Μετσόβιο, αυτό σημαίνει ότι είναι καλύτερο; Οι περισσότεροι φοιτητές του ΕΜΠ το έχουν ως πρώτη προτίμηση, δεν ισχύει το ίδιο για το Χαροκόπειο». Απάντηση: οι φοιτητές επιλέγουν με κριτήρια την επαγγελματική αποκατάσταση και τη γεωγραφική εγγύτητα. Αυτό που μετράει η δική μου μελέτη είναι το ερευνητικό έργο των μελών ΔΕΠ, εντελώς διαφορετικά πράγματα.

* Ο κ. Σαββάκης παρατήρησε ότι η βιβλιομετρία είναι πολύ αμβλύ όργανο και πρόσθεσε ότι κάποια τμήματα (π.χ. Ιατρική Αθηνών) προσπαθούν να θέσουν ένα βιβλιομετρικό πήχυ για εκλογή στην πρώτη βαθμίδα και αυτό είναι κακό. Η απάντησή μου ήταν ότι είναι μεν επικίνδυνο αλλά έχει και το πλεονέκτημα της αντικειμενικότητας και της ίσης μεταχείρισης όλων. Δεν μπορεί έτσι να δείξει κανείς εύνοια σε κάποια πρόσωπα.

* Ο κ. Μπασιάκος σημείωσε ότι η American Statistical Association δημοσίευσε στην ιστοσελίδα της ένα προβληματισμό για τη χρήση της βιβλιομετρίας και συνέστησε περίσκεψη. Δεν έχω αντίρρηση στην περίσκεψη. Επίσης πρότεινε ότι υπάρχει κάποια ανατροφοδήτηση μεταξύ καλών περιοδικών και μελών ΔΕΠ καλών πανεπιστημίων (δηλαδή τα περιοδικά δείχνουν εύνοια προς αυτούς και αντιστρόφως αυτοί επωφελούνται από τη δημοσίευση σε καλά περιοδικά). Απάντηση: ενδεχομένως να συμβαίνει αυτό σε κάποιο βαθμό, αλλά όχι σε τέτοιο που να ανατρέπει την αξιολογική εικόνα που έχουμε τόσο για τα καλά πανεπιστήμια όσο και για τα καλά περιοδικά. Πιστεύει π.χ. κανείς ότι το Science και Nature δεν περιέχουν κατά μέσο όρο πολύ σημαντικά άρθρα ή ότι οι καθηγητές των Harvard, Stanford, κτλ δεν είναι κατά μέσο όρο ανώτεροι στην έρευνα από μας τους υπόλοιπους;

* Ερώτηση: είναι όλες οι αναφορές ανιδιοτελείς; Εννοώντας ότι κάποιες ετεροαναφορές μπορεί να είναι σκόπιμες (από ομάδες φίλων). Θεωρητικά μπορεί να συμβεί αλλά μου φαίνεται δύσκολο να γίνει σε τέτοιο βαθμό που να κάνει τους φελλούς αστέρες. Με τις αυτοαναφορές μπορεί να γίνει, με τις ετεροαναφορές λίγο δύσκολο. Οι κολλητοί μας θα πρέπει να δουλεύουν στην ίδια περιοχή με μας, να δημοσιεύουν πολύ, και να μπορούν να δικαιολογήσουν πολλές αναφορές στα άρθρα μας (αν υπάρχουν άσχετες αναφορές οι κριτές θα το ψυλιαστούν).

* Ενδιαφέρουσα ήταν η παρέμβαση της κας Vige από την Νορβηγία. Είπε ότι η αρχή ανώτερης εκπαίδευσης στη χώρα της χρησιμοποιεί ήδη τον αριθμό δημοσιεύσεων και αναφορών για την αποτίμηση του ερευνητικού έργου αλλά λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για την Νορβηγική βιβλιογραφία, ακόμα και για τη βιβλιογραφία μιας γλωσσικής μειονότητας στο βορρά.

* Ενδιαφέρον ήταν και το σχόλιο του κ. Walsh για τις κατατάξεις. Είπε ουσιαστικά ότι κάποια ιδρύματα «μαγειρεύουν» τον αριθμό μελών ΔΕΠ που στέλνουν στους οργανισμούς που κάνουν κατατάξεις πανεπιστημίων. Το γεγονός ότι τα πρωτογενή δεδομένη (raw data) δεν είναι διαθέσιμα δεν μας επιτρέπει να ελέγξουμε την ορθότητα των στοιχείων. Μας ενημέρωσε επίσης ότι το Times Higher Education έχει αρχίσει διάλογο με τους ακαδημαϊκούς για τη βελτίωση των κατατάξεων που διεξάγει (όντως πρόσφαταδιάβασα ότι έχει διακόψει τη συνεργασία του με το QS και θα αλλάξει τη μεθοδολογία που χρησιμοποιεί).