Το πόρισμα των 14 πανεπιστημιακών εξωτερικού
Το παρακάτω είναι από την ιστοσελίδα διαλόγου του ΥΠΕΠΘ. Τοποθετήθηκε κατά λάθος κάτω από την ταμπέλα «πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση»
ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
Η ευρωπαϊκή προοπτική των Ελληνικών Πανεπιστημίων
The European target of Greek university education
Astir Vouliagmeni Hotel Nafsika
Αθήνα, 21 Νοεμβρίου 2006
Εισαγωγικά
Με βάση τη συλλογική εμπειρία τους σε ξένα και Ελληνικά Πανεπιστήμια, οι υπογραφόμενοι κάνουν τις ακόλουθες παρατηρήσεις σχετικά με τα Ελληνικά Πανεπιστήμια
Παράδοση
Η Ελληνική κοινωνία δίνει ανέκαθεν μεγάλη βαρύτητα και έμφαση στη μόρφωση
Ο Ελληνικός λαός είναι διατεθειμένος να υποβληθεί σε θυσίες για μόρφωση ποιότητας
Οραματισμός
Η αριστεία στην εκπαίδευση αποτελεί όραμα για τους Έλληνες
Στόχοι για την Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση
Εξασφάλιση παιδείας υψηλής ποιότητας για κάθε Έλληνα, ανεξάρτητα κοινωνικής προέλευσης και οικονομικών δυνατοτήτων
Αριστεία σε διδασκαλία και έρευνα
Διεθνής ανταγωνιστικότητα
Η παιδεία έχει αξία πέρα από επαγγελματική αποκατάσταση. Η σφαιρική και ευέλικτη μόρφωση αποτελεί την καλύτερη δυνατή προετοιμασία για την ανάπτυξη της οικονομίας και τη λύση κοινωνικών προβλημάτων
Εναρμόνιση θεσμών και δομών με διεθνή πρότυπα
Για να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι είναι απαραίτητα τα εξής:
Αδιατάρακτη Λειτουργία του Πανεπιστημίου
Είναι πρωταρχικό μέλημα η εξασφάλιση της ομαλής λειτουργίας του Πανεπιστημίου
Το θέμα της παιδείας είναι εθνικό και η ομαλή λειτουργία του Πανεπιστημίου πρέπει να αποτελεί μέλημα όλης της κοινωνίας
Η σημερινή δημοκρατία εγγυάται την ομαλή λειτουργία του Πανεπιστημίου και οι πολιτικές δυνάμεις από κοινού έχουν εθνική υποχρέωση να την διαφυλάξουν
Σημειώνεται ότι στο εξωτερικό η προστασία του Πανεπιστημίου (ανθρώπων και υλικοτεχνικής υποδομής) εξασφαλίζεται από ειδικό προσωπικό του Πανεπιστημίου ή από αρμόδιες αρχές
Εκλογή Πανεπιστημιακών Αρχών
Για την διαχείριση του Πανεπιστημίου απαιτούνται αποδεδειγμένες διοικητικές ικανότητες
Η εκλογή των πρυτανικών αρχών πρέπει να παραμένει εκτός κομματικών ανταγωνισμών
Η συμμετοχή των φοιτητών στην εκλογή των Πανεπιστημιακών Αρχών είναι χρήσιμη και πρέπει να γίνεται στα όρια που ισχύουν στα δημόσια Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια.
Διδακτικό Προσωπικό
Το σημαντικότερο κεφάλαιο κάθε Πανεπιστημίου είναι το διδακτικό και ερευνητικό του προσωπικό
Η συνεχής ανανέωση του προσωπικού είναι αναγκαία για τη διασφάλιση και βελτίωση της ποιότητας και τη δημιουργία κέντρων αριστείας. Το σύστημα πρέπει να ενθαρρύνει εξωστρέφεια, διαφάνεια και θεσμική ευελιξία
Για την ανανέωση του διδακτικού προσωπικού επιβάλλεται ανάπτυξη νέων διαδικασιών, όπως
Να ορισθούν θέσεις σε όλες τις βαθμίδες αποκλειστικά για άριστους επιστήμονες προερχόμενους από ιδρύματα άλλα από εκείνο που προβαίνει στην προκήρυξη
Να συμπεριλαμβάνονται στους εκλέκτορες και εισηγητές όλων των εκλογών εξωτερικοί κριτές (διακεκριμένοι επιστήμονες της Ελλάδας και του εξωτερικού)
Να δημιουργηθούν οι κατάλληλες δομές ούτως ώστε η επιβαλλόμενη αύξηση χρηματοδότησης να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός στην προσπάθεια αναβάθμισης
Να θεσμοθετηθούν ευέλικτοι θεσμοί για την προσέλκυση επισκεπτών καθηγητών
Η εναρμόνιση της Ελληνικής πρακτικής με τα διεθνώς αποδεκτά απαιτεί η μονιμότητα να ισχύει μόνο για τις ανώτερες βαθμίδες.
Χρηματοδότηση
Η οικονομική επένδυση της πολιτείας για την αναβάθμιση του Πανεπιστημίου, θα πρέπει να συνδέεται με την θετική αξιολόγηση των χρηματοδοτούμενων μονάδων
Η χρηματοδότηση επίλεκτων προγραμμάτων πρέπει να αυξηθεί, να έχει μακροχρόνιο προγραμματισμό και να γίνεται μετά από αξιολόγηση κατά τα πρότυπα ξένων και διεθνών οργανισμών
Διοικητική και Οικονομική Αυτοτέλεια
Η διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια ενισχύεται με την αποκέντρωση αρμοδιοτήτων διοίκησης και οικονομικής διαχείρισης από την Κεντρική Διοίκηση του Υπουργείου Παιδείας
Η χρηματοδότηση του κάθε Πανεπιστημίου πρέπει να γίνεται με προγραμματική συμφωνία μεταξύ της διοίκησης και του Υπουργείου Παιδείας και με την κατάρτιση προϋπολογισμού
Το Πανεπιστήμιο πρέπει να έχει πλήρη ελευθερία για την εκτέλεση της προγραμματικής συμφωνίας και του προϋπολογισμού με δυνατότητα μεταφοράς κονδυλίων μέχρι 20%.
Κάθε Πανεπιστήμιο πρέπει να έχει εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας, στο πλαίσιο ενός λιτού γενικού νόμου
Το Πανεπιστήμιο πρέπει να υπόκειται σε κοινωνική λογοδοσία
Ακαδημαϊκή Αυτοτέλεια
Κάθε Πανεπιστήμιο οφείλει να έχει ακαδημαϊκή αυτοτέλεια σε θέματα όπως:
Ο καθορισμός του αριθμού εισακτέων
Τα κριτήρια εισαγωγής, που θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις επιλογές των υποψηφίων και τις ακαδημαϊκές προτεραιότητες των Πανεπιστημίων
Η διδασκαλία, η έρευνα και η επιλογή εγχειριδίων και άλλων έργων αναφοράς.
Ονόματα συμμετεχόντων από το εξωτερικό
1.Αρταβάνης-Τσάκωνας Σπύρος, Professor, Dept. of Cell Biology, Harvard Medical School
2.Γόντικας Δημήτριος, Executive Director, Program in Hellenic Studies, Princeton University
3.Δαφέρμος Κωνσταντίνος, Professor, Dept. of Mathematics, Brown University
4.Ευστρατιάδης Αργύρης, Professor, Dept. of Genetics and Development, Columbia University
5.Ζαννής Βασίλειος, Καθηγητής Ιατρικής και Βιοχημείας Ιατρικής Σχολής, Boston University
6.Καλησπέρης Λουκάς, Professor, Dept. Architecture, Pennsylvania State University
7.Κριμιζής Σταμάτης, Καθηγητής αστροφυσικής και διαστημικής, University Johns Hopkins, USA
8.Νανόπουλος Δημήτριος, Καθηγητής Φυσικής, Texas A&M University
9.Παυλάκης Γεώργιος, Human Retrovirus Section, VB, National Cancer Institute-Frederick, USA
10.Πολλάλης Σπύρος, Professor, School of Design, Harvard University
11.Τριχόπουλος Δημήτριος, Professor, Dept. of Public Health, Harvard University
12.Τσίχλης Φίλιππος, Professor Tufts University School of Medicine, TUFTS NEMC Cancer Center
13.Φωκάς Αθανάσιος, Professor, Dept. of Applied Maths&Theoretical Physics, University of Cambridge
Ονόματα συμμετεχόντων από την Ελλάδα
14.Κριμπάς Κώστας, Ομότιμος Καθηγητής Φιλοσοφίας και Ιστορίας της Βιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
15.Χατζόπουλος Μιλτιάδης, Αντιπρόεδρος Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
Εδώ έχω να κάνω μια γενικότερη παρατήρηση. Και νομίζω αξίζει τον κόπο να γράψει ολόκληρη πραγματεία κάποιος γι’αυτό.
Παρατηρώ τον τίτλο της ημερίδας “The European target of Greek university education” και μετά πάω και βλέπω τα ονόματα και μόνο 3 στα 15 ανήκουν σε κάποια ευρωπαϊκή (κοντά στη δικιά μας!) πραγματικότητα.
Προς Θεού, δεν αμφισβητώ την ακαδημαϊκή και επιστημονική αρτιότητα των παραπάνω καθηγητών, αλλά δεν θα ήταν πιο φρόνιμο η παραπάνω επιτροπή να απαρτιζόταν κυρίως από καθηγητές ευρωπαϊκών ή τουλάχιστον βορειοαμερικανικών “State” πανεπιστημίων; Σίγουρα τα ονόματα της παρούσας επιτροπής είναι άκρως αξιόλογα και οι έδρες τους βαρύγδουπες (Harvard, Princeton, Johns Hopkins, etc) αλλά αυτά ακριβώς τα πανεπιστήμια λειτουργούν σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο αυτοδυναμίας (κυρίως οικονομικής!!) που η οποιαδήποτε προσπάθεια αντιγραφής τους μόνο προβλήματα θα δημιουργούσε για τα ελληνικά δημοσιονομικά.
Χάθηκαν οι καθηγητές από δημόσια γερμανικά, γαλλικά, βρετανικά πανεπιστήμια, μεταξύ άλλων;
Είμαι σίγουρος πως αν ήταν παρόντες θα είχαμε χρήσιμες συμβουλές κυρίως στις δύο τελευταίες κατηγορίες (Διοικητικής και Οικονομικής Αυτοτέλειας και Οικονομικής Αυτοτέλειας), πλησιέστερα στα δικά μας δεδομένα και κυρίως… πραγματιστικές και εφαρμόσιμες!
Έχω και συγκεκριμένα παραδείγματα, αλλά για την ώρα αφήνω το παραπάνω ως γενικότερο ερώτημα…
δεν νομιζω οτι στην Ελλαδα ταιριαζει το ηπειρωτικο ευρωπαϊκο μοντελο για αρκετους λογους. Ας παρω την Γερμανια για παραδειγμα:
Πρωταπολα οι δημοσιοι υπαλληλοι της Γερμανιας ειναι πολυ πιο αποτελεσματικοι και υπευθυνοι απο τους Ελληνες (ή τους αμερικανους). Μην με ρωτατε γιατι, δεν μπορουμε να το αναλυσουμε σε 2 γραμμες, αλλα ειναι η αληθεια.
Κατα δευτερον τα ποσα που πεφτουν στην γερμανικη ανωτατη παιδεια ειναι τεραστια και για να γινει κατι παρομοιο στην Ελλαδα θα θελαμε δημοσιονομικες ανακαταταξεις πρωτου μεγεθους που δεν υπαρχει περιπτωση να γινουν συντομα.
Και τελοσπαντων, κατα τριτον, σε μια εποχη που ολη η ηπειρωτικη Ευρωπη αλλαζει το μοντελο της, ειναι καπως κουτο να αρχισουμε εμεις να το αντιγραφουμε. Αν μπορουμε να κανουμε μια ριζικη μεταρρυθμιση, ας την κανουμε προς το καλυτερο δυνατο…
Παρεπιμπτοντως υπαρχει μια χωρα πολυ κοντινη σε μας απο πολλες μεριες που εκανε ακριβως αυτο, εφτιαξε δυο ιδρυματα αριστειας σε Μαδριτη και Βαρκελωνη (Carlos III και Pompeu Fabra) τα οποια ηταν εντελως νεα και εντελως διαφορετικα σε σχεση με τα παλια ιδρυματα… Τα αποτελεσματα τουλαχιστον στην επιστημη μου ειναι καταπληκτικα…
Κι εδώ μπορούμε να έχουμε ένα τεράστιo debate.
Κανείς ποτέ δεν απέδειξε ξεκάθαρα αν το «αγγλοσαξωνικό» μοντέλο είναι καλύτερο απ’το «ηπειρωτικό». Το καθένα λειτουργεί ικανοποιητικά για την παράδοση και την ιστορία των συστημάτων που εφαρμόζεται και νομίζω και τα δύο έχουν τις αδυναμίες τους.
Προκαλώ κάποιον να μου πει με τεκμηριωμένες θέσεις ότι λόγου χάρη το ελβετικό σύστημα που καρα-βασίζεται στην «κακιά» Έδρα δε λειτουργεί καλά…
Αυτό όμως που ήθελα να υπογραμμίσω παραπάνω, Σωτήρη, ήταν κάτι άλλο. Τα αμερικανικά πανεπιστήμια που επανδρώνουν οι [περισσότεροι] παραπάνω καθηγητές απέχουν παρασάγγας απ’την ελληνική πραγματικότητα και αμφιβάλλω πολύ αν οι συμβουλές τους έχουν περισσότερη αντικειμενική αξία απ’αυτές καθηγητών ευρωπαϊκών ή και ελληνικών πανεπιστημίων.
Όταν οι Έλληνες βγάλουμε απ’το μυαλό μας το Harvard και το μυθικό του endowment και αρχίσουμε να σκεφτόμαστε βλέποντας ένα State University System τότε ίσως δούμε χαΐρι.
Ακριβώς!
Ίσως εν τέλει το ιδανικό σύστημα είναι ένα μικτό σύστημα. Που να προσφέρει και την ευελιξία ανέλιξης και team-management του «αγγλοσαξωνικού», αλλά και την ιεραρχία και συγκροτημένη δομή απόδοσης ευθυνών του «ηπειρωτικού».
Αν αντιγράψουμε κάτι- μη θεμιτό, προτιμώ τη λέξη υιοθετήσουμε- τότε αξίζει να είναι πχ το νέο γερμανικό ή ιταλικό ή γαλλικό με ΟΛΕΣ τις κριτικές που ακούγονται για βελτίωση.
Δεν υπάρχει κακό ή λάθος. Το πρόβλημα νομίζω βρίσκεται στη μη απόδοση των ευθυνών όταν πάει κάτι στραβά.
Σωτήρη, τα ισπανικά πανεπιστήμια στη λίστα της Σανγκάης ούτε που εμφανίζονται στα 100 πρώτα του κόσμου, και μόνο 3 στα 100 ευρωπαϊκά.
Θα μου πεις τώρα πως η λίστα δεν είναι αντιπροσωπευτική των γνωστικών αντικειμένων, ιδιαίτερα στα οικονομικά θέματα, αλλά εγώ νομίζω πως δείχνει ότι η Ισπανία δεν είναι η χώρα προς αντιγραφή.
Σίγουρα, ιδρύματα αριστείας μπορεί να φτιάξει και η Ελλάδα αφότου κρίνει τα δικά της μέσω της αξιολόγησης και της θεσμοθέτησης μιας “Exzellenzinitiative” όπως γίνεται στα γερμανικά πανεπιστήμια.
Έχουμε και τη μοναδική ελπίδα να φτιάξουμε ένα κορυφαίο ίδρυμα στην Ελλάδα απ’το 0 και αυτό είναι το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος που υποτίθεται θ’ανοίξει τις πόρτες του φέτος. Αν γίνουν σωστά οι κινήσεις απ’την αρχή ίσως έχουμε κι εμείς το “Carlos III” μας.
για τη λιστα της Σαγκαης το απαντησες μονος σου. Η Πομπεου Φαμπρα ακομα δεν εχει καν πολυτεχνειο και φυσικομαθηματικα, οποτε υποτιμαται τρομερα στην λιστα. Επισης δεν ειναι ακομα αρκετα παλιο πανεπιστημιο οποτε δεν εχει κανενα Νομπελ (η Βοννη ας πουμε μαλλον υπερτιμαται επειδη εχει το μοναδικο Νομπελ οικονομικων στην ηπειρωτικη Ευρωπη αλλα γενικοτερα ειναι χειροτερη απο την ΒΚΝ για μενα)
Η Exzellenzinitiative ειναι μια καλη ιδεα, αλλα ειναι και ημιμετρο. Αν δεν αλλαξουμε πως ξοδευονται τα χρηματα, ακομα και αν τα διπλασιασουμε δεν θα δουμε προκοπη.
“Προκαλώ κάποιον να μου πει με τεκμηριωμένες θέσεις ότι λόγου χάρη το ελβετικό σύστημα που καρα-βασίζεται στην «κακιά» Έδρα δε λειτουργεί καλά…”
βαζεις δυσκολα αλλα το γεγονος οτι η Ελβετια εχει ισως τους υψηλοτερους μισθους πανεπιστημιακων σε δημοσια ΑΕΙ στον κοσμο βοηθαει, ή οχι?
Τελοσπαντων κανενα συστημα δεν μπορει να εφαρμοστει ακριβως ιδιο στην Ελλαδα. Ομως οι καθηγητες κορυφαιων Αμερικανικων πανεπιστημιων ειναι για μενα ενα κλικ περισσοτερο ενδιαφεροντες απλα γιατι ειναι κορυφαιοι ερευνητες. Δηλαδη δεν ειναι 100% σιγουρο οτι το αμερικανικο συστημα μας ταιριαζει καλυτερα, αλλα νομιζω ειναι σιγουρο οτι ενας καθηγητης του Χαρβαρντ εχει περισσοτερα να μας πει απο εναν καθηγητη της Μοσχας…
Τα Nobel και τα Field παίζουν ρόλο για τη λίστα της Σανγκάης αλλά μικρότερο απ’όσο νομίζεις. Δε νομίζω σήμερα το πανεπιστήμιο της Βόννης να βασίζεται μόνο στο glorious παρελθόν του, τουλάχιστον όχι έτσι όπως το βλέπω εγώ κοιτώντας και τους υπόλοιπους αντικειμενικούς δείκτες της κατάταξης.
Όπως έγραψα κι εγώ, χρειάζεται πρώτα καλή αξιολόγηση και ο παράς να πηγαίνει στα πιο παραγωγικά/βιώσιμα projects.
Αμέσως μετά όμως με μπερδεύεις.
Λες πως και να διπλασιάσουμε τα κονδύλια στα ΑΕΙ δεν θα γίνει τίποτα, αλλά κατοχυρώνεις την επιτυχία των ελβετικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων στους υψηλούς μισθούς του προσωπικού τους…
Είναι μεγάλο σφάλμα να πιστέψουμε τις Κασσάνδρες της ΠΟΣΔΕΠ ότι και καλά με την αύξηση των μισθών του ΔΕΠ θα γίνει κατευθείαν και ανάπτυξη της παραγωγικότητας αυτών. Ήδη νομίζω οι Έλληνες καθηγητές παίρνουν υπερβολικά χρήματα για τις ώρες που απαιτούνται να προσφέρουν έργο και κυρίως για τις ασφαλιστικές δικλείδες ελέγχου παραγωγικότητάς τους όταν αποκτήσουν τη μονιμότητα στα ιδρύματα.
Ο κορυφαίος καθηγητής-ερευνητής ίσως έχει να μας πει κάτι στο πως να οργανωθούν τα projects, τα εργαστήρια, πώς γράφονται τα grants, πως γίνονται οι διαπανεπιστημιακές συμμαχίες, κλπ.
Αμφιβάλλω όμως πολύ αν μπορεί να μας πει πως εφαρμόζονται οι ελιγμοί για την καλύτερη διακυβέρνηση ενός δημοσίου και κρατικά-ευρωπαϊκά επιχορηγούμενου πανεπιστημίου. Αλήθεια στην Ελλάδα έχουμε πχ Marie-Curie έδρες για καθηγητές;
Και κάτι άσχετο: Στη Μόσχα δεν είναι καθηγητές ορισμένοι απ’τους καλύτερους μαθηματικούς και φυσικούς στον κόσμο;
Προς Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης & S G
Κάτω από τις δυό σειρούλες που αναφέρεται
>Παρατηρώ τον τίτλο της ημερίδας “The European target of >Greek university education” και μετά πάω και βλέπω τα >ονόματα και μόνο 3 στα 15 ανήκουν σε κάποια ευρωπαϊκή >(κοντά στη δικιά μας!) πραγματικότητα.
υπάρχει και ακόμα μία:
Astir Vouliagmeni Hotel Nafsika
Αυτό μας λέει πως οι άνθρωποι άφησαν τη δουλειά τους, ήρθαν στην Ελλάδα, συζήτησαν *εδώ* τα προβλήματα και βρήκαν λύσεις συντάσσοντας αυτό το κείμενο. Επίσης, το “ευρωπαϊκή” εντάσσεται πιστεύω στο νόημα του “πολιτισμένου” εν αντίθεση με το “τριτοκοσμικού” (π.χ. βλέπε γκισέ στο Σταθμό Λαρίσσης & στη Gare De Lyon” ή γερμανικούς δρόμους autobahn και ελληνικούς κατσαρόδρομους).
Δεν νομίζω πως έχει σχέση λοιπόν, με τα “απο ‘δω και από ‘κει μοντέλα εκπαίδευσης”…